Yıllık 270 saati aşan fazla çalışma sürelerine ilişkin ücret ödemeleri

Yıllık 270 saati aşan fazla çalışma sürelerine ilişkin mesai ücreti ödemelerinin kamu zararı oluşturup oluşturmayacağı
İşçilerin çalışma şartları ve çalışma ortamına ilişkin hak ve sorumlulukları düzenleyen 4857 sayılı İş Kanununun 41 inci maddesinde “fazla çalışma”, Kanunda yazılı koşullar çerçevesinde haftalık kırkbeş saati aşan çalışmalar olarak tanımlamış ve fazla çalışma süresi toplamının bir yılda ikiyüzyetmiş saatten fazla olamayacağını düzenlemiştir.

Bu düzenleme, şüphesiz ki işçi açısından koruyucu bir hak iken işveren açısından sorumluluk yükleyici niteliktedir. Zira, işçinin bedensel ve zihinsel olarak limitlerinin zorlanmaması ve sağlıklı koşullar altında çalışması amaçlanırken, bu kurala uygun çalışma ortamı oluşturmayan yani kanuni limit üzerinde fazla çalışma yaptıran işverenlere hukuki ve belki de cezai sorumluluklar yüklenmesi hedeflenmiştir (örneğin limitler üzerinde çalıştırılan işçinin aşırı yorgunluğu sebebiyle iş kazası meydana gelmesi neticesinde oluşan zararların işverene tazmin ettirilmesi ya da aynı varsayımlarla otobüs şoförünün ölümlü kaza yapması sonucunda iş verenin kusuru neticesinde ceza davasına muhatap olması).

Olayın iş ve ceza hukuku kısımlarını bir kenara bırakarak, kanuni limitler üzerinde fazla çalışma yaptırılarak bu çalışmalara isabet eden fazla çalışma ücretlerinin ödenmesinin kamu zararına sebebiyet verip vermeyeceğini ele alalım.

Kamu zararı kavramı ve oluşma şartları, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununda düzenlenmiştir. Anılan Kanunun 71 inci maddesinde kamu zararı; kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunması şeklinde tanımlanmıştır. Kamu zararının belirlenmesinde;

a) İş, mal veya hizmet karşılığı olarak belirlenen tutardan fazla ödeme yapılması,

b) Mal alınmadan, iş veya hizmet yaptırılmadan ödeme yapılması,

c) Transfer niteliğindeki giderlerde, fazla veya yersiz ödemede bulunulması,

d) İş, mal veya hizmetin rayiç bedelinden daha yüksek fiyatla alınması veya yaptırılması,

e) İdare gelirlerinin tarh, tahakkuk veya tahsil işlemlerinin mevzuata uygun bir şekilde yapılmaması,

f) (Mülga: 22/12/2005-5436/10 md.)

g) Mevzuatında öngörülmediği halde ödeme yapılması, hususlarının esas alınacağı düzenlenmiştir.

5018 sayılı Kanunda yapılan kamu zararı tanımından anlaşılacağı üzere, kamu zararının oluşabilmesi için diğer şartlarla birlikte, kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olan bir durumun varlığı şart koşulmaktadır. 4857 sayılı İş Kanunu ile konulmuş olan 270 saatlik limiti aşan fazla çalışmalara ilişkin ödemelerin, işçinin almış olduğu fazla çalışma ücreti karşılığında emek faktörü ile mal ve hizmet üretimine katkıda bulunması nedeni ile kamu kaynağında eksilişe neden olmadığı değerlendirilmektedir.

Ayrıca kamu zararının oluşumuna esas alınacak unsurlardan konuya bakan unsurun “iş veya hizmet yaptırılmadan ödeme yapılması” olduğu dikkate alındığında, yine iş yaptırılarak ödeme yapılması söz konusu olduğundan, bu yönü ile de kamu zararının oluşma şartının gerçekleşmediği değerlendirilmektedir.

Sonuç itibari ile, yıllık 270 saati aşan fazla çalışma sürelerine ilişkin fazla çalışma ücreti ödemelerinin kamu zararına sebebiyet vermeyeceği düşünülmektedir. Konuya ilişkin emsal Sayıştay 6. Dairesi 10.06.2014 tarihli ve 113 No.lu Kararına aşağıda yer verilmiştir:

“İşçilerin aldığı fazla mesai ücretinin yıllık limiti aştığı ve bu suretle toplam …TL kamu zararına neden olunduğu iddiasına ilişkin olarak dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucunda;

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Kamu zararı” başlıklı 71’inci maddesinde kamu zararı; kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunması şeklinde tarif edilmekte olup buna göre kamu görevlilerinin eylem ve işlemleri sonucunda kamu zararı oluştuğunun söylenebilmesi için bu eylem ve işlemlerin mevzuata aykırı olduğunun ve bu eylem ve işlemler neticesinde kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunduğunun ortaya konulması gerekmektedir.

Bahse konu Rapor maddesinde ise Denetçisince, …Şti. yükleniminde bulunan personel çalıştırma işinde bazı işçilerin yaptığı fazla mesai süresinin 4857 sayılı İş Kanunu’nun 41’inci maddesinde yer alan yıllık 270 saat şeklindeki fazla çalışma süresi sınırını aştığı, bu suretle, bu işçilere yıllık 270 saat sürenin üzerinde ödenen fazla çalışma ücretinin kamu zararı olduğu ileri sürülmektedir. Buna karşın, 4857 sayılı İş Kanunu’nun anılan hükmünün amacı işverenlerce bir yılda işçilere yaptırılabilecek fazla çalışmaların işçiler lehine olarak sınırlandırılması olup bu düzenlemeyle işçi haklarının korunması hedeflenmiştir. Ancak, söz konusu sınıra rağmen fiilen yapılan ve yıllık 270 saati aşan fazla çalışmalar için de işçilere ücret ödenmesi gerekmektedir. Aksi bir uygulama anılan Kanun hükmünün amacına aykırı olarak işçiler aleyhine bir sonuç doğurmasına neden olacağı gibi Anayasa’nın 18’inci maddesiyle düzenlenen angarya yasağının da ihlali anlamına gelecektir. Bu itibarla, her ne kadar işverenlerce işçilere bir yılda toplam 270 saatin üzerinde fazla çalışma yaptırılması 4857 sayılı İş Kanunu’nun 41’inci maddesine aykırı ise de fiilen yapılan yıllık 270 saatin üzerindeki fazla çalışmalar için işçilere ödeme yapılmasında hukuka aykırılık bulunmamaktadır.

Bu itibarla, ..Şti. yükleniminde bulunan personel çalıştırma işinde bazı işçilerin aldığı fazla mesai ücreti tutarından Denetçisince kamu zararı olarak hesap edilen ..TL için, bu tutarla ilgili kamu zararı oluşmadığı anlaşıldığından, ilişilecek husus bulunmadığına, oy birliğiyle,”


Sitede yer alan yazılar, kaynak gösterilerek de olsa internet ortamında yayınlanmak üzere kısmen ya da tamamen alıntı yapılamaz. Aksi durumda 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu çerçevesinde hukuki haklar kullanılacaktır. ©


Mali Mevzuat Haber
© 2014 – 2020 Hüma Medya Yayıncılık Ticaret Limited Şirketi

Henüz yorum yapılmadı

Yorum ekleyebilirsiniz

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*