Genel Yönetim kapsamındaki Kamu idarelerinin, dolayısıyla belediyelerin taşınmazlarının kayıt ve envanter işlemleri, Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik hükümleri çerçevesinde yürütülmektedir.

Anılan Yönetmelik, sadece taşınmazların değil, taşınmazlara ilişkin hakların envanterini de düzenlemektedir. Buna göre kapsamda yer alan taşınmaz ve haklar; Kamu idarelerinin mülkiyetinde, yönetiminde veya kullanımında bulunan, eklenti ve bütünleyici parçaları da dahil olmak üzere arazi, arsa, bina, yer altı ve yer üstü düzenleri ile sınırlı aynî haklar ve kişisel haklardan oluşmaktadır.

Taşınmaz kapsamını belirlemeye yardımcı olan eklenti ve bütünleyici parça kavramları doğrudan taşınmazla ilişkili kavramlar olmayıp, esas itibariyle mülkiyet kavramı ile ilgilidirler. Medeni Kanun’un 686’ncı maddesinde eklenti (teferruat); asıl şey malikinin anlaşılabilen arzusuna veya yerel âdetlere göre, işletilmesi, korunması veya yarar sağlaması için asıl şeye sürekli olarak özgülenen ve kullanılmasında birleştirme, takma veya başka bir biçimde asıl şeye bağlı kılınan taşınır mal şeklinde tanımlanmaktadır. Bütünleyici parça (mütemmim cüz) ise aynı Kanun’un 684’üncü maddesinde; yerel âdetlere göre asıl şeyin temel unsuru olan ve o şey yok edilmedikçe, zarara uğratılmadıkça veya yapısı değiştirilmedikçe ondan ayrılmasına olanak bulunmayan parça şeklinde tanımlanmaktadır.

Yine kapsam cümlesinden anlaşılacağı üzere, kayıt, envanter ve değerleme işlemleri sadece fiziki varlıklara ilişkin olmayacak ayrıca sınırlı ayni hak ve kişisel haklar da bu kapsamda işlem görecektir. Sınırlı ayni hak nedir? Sınırlı ayni hakkı anlamak için sınırsız ayni hakkın ne olduğunu anlamak gerekecektir. Sınırsız ayni hak, mülkiyet hakkıdır ve mülkiyet hakkı sahibine, malik olduğu eşya üzerinde kullanma, yararlanma ve tasarrufta bulunma haklarını vermektedir. Sınırlı ayni hak ise sahibine bu üç hakkı hiçbir zaman aynı anda vermemekte, hak sahibi bu haklardan sadece herhangi ikisine sahip olabilmektedir. Sınırlı ayni hak kavramı ise kendi içerisinde irtifak, taşınmaz yükü ve rehin hakkı olmak üzere üçe ayrılmaktadır. Şahsi haklar ise bir başkasının ayni hakkına dayanarak kişiye eşya üzerinde eğemenlik kurma hakkı tanıyan ve muhataplar arasında ileri sürülebilen haklardır.

Yönetmeliğin 5 inci maddesinde kayıt ve kontrol işlemlerinin amacı belirtildikten sonra, taşınmazların hangi değer üzerinden kayıtlara alınacağı ifade edilmiştir. Buna göre, taşınmazların esas itibariyle maliyet bedelleri ile kayıtlara alınması esastır. Maliyet bedeli belirlenemeyen taşınmazlar ise rayiç değerleri üzerinden kayıtlara alınacaktır.  Emlak vergi değeri üzerinden kayıt işlemlerine geçici 1 inci madde ile 2017 yılı sonuna kadar cevaz verilmiş olup, bu tarihten sonra emlak vergi değeri, taşınmaz değerleme işlemlerinde kullanılmayacaktır. Maliyet ve rayiç değeri belirlenemeyen taşınmazlar ile özel olarak bazı taşınmazların iz bedeli üzerinden kayıtlara alınması istenmiştir. Buna göre  iz bedeli ile izlenecek taşınmazlar şunlardır:

a) Ek 1’deki Kayıt Planının “Tapuda Kayıtlı Olan Taşınmazlar” başlığı altında yer alan taşınmazlardan maliyet ve rayiç bedeli belirlenemeyen taşınmazlar,

b) Ek 1’deki Kayıt Planının “Tapuda Kayıtlı Olmayan Taşınmazlar” başlığı altında yer alan taşınmazlardan sadece ekonomik olarak değerlendirmeye konu olanlar ile kamusal ihtiyaçlarda kullanılan taşınmazlar,

c) Ek 1’deki Kayıt Planının “Orta Malları” başlığı altında yer alan taşınmazlar,

ç) Ek 1’deki Kayıt Planının “Genel Hizmet Alanları” başlığı altında yer alan taşınmazlar,

d) Bakanlık tarafından iz bedeli ile takip edilmesine karar verilen taşınmazlar.

Yönetmelik hükümlerine göre taşınmazlar türlerine göre ayrı ayrı formlarda kayıtlı tutulmakta, daha sonra bu formlar kullanılarak icmal cetvelleri oluşturulmaktadır. Yönetmelik ek 1’inde yer alan bu formlar; tapuda Kayıtlı Olan Taşınmazlar, Tapuda Kayıtlı Olmayan Taşınmazlar, Orta Malları, Genel Hizmet Alanları, Sınırlı Aynî Haklar ile Kişisel Haklar ve Tahsis Formlarından oluşmaktadır.

Bu formlar, kamu idarelerinin taşınmaz kayıt ve kontrol işlemleriyle görevli birimlerince hazırlanacak ve konsolide edilmek üzere mali hizmetler birimine gönderilecektir. Mali hizmetler birimi konsolide işlemleri neticesinde taşınmaz icmal cetvellerini oluşturacaktır.

İcmal cetvellerinde, taşınmazlara ilişkin adet, yüzölçüm ve değer toplamları belirtilecektir.